Visie op AI en examinering

Artificial Intelligence (AI) maakt inmiddels onderdeel uit van zowel de onderwijspraktijk als de beroepspraktijk. Dit heeft directe gevolgen voor de manier waarop studenten werken, leren en worden beoordeeld. ESS gaat uit van AI-bewust examineren waarbij AI de kwaliteit van examinering in brede zin kan versterken. ESS ziet het daarom als haar verantwoordelijkheid om examens zo te ontwerpen dat zij ook in een wereld mét AI valide, betrouwbaar en toekomstbestendig blijven. Tegelijkertijd biedt AI studenten nieuwe mogelijkheden om hun werk te ondersteunen, mits dit op een verantwoorde manier gebeurt.

AI als hulpmiddel, niet als beoordelaar
ESS beschouwt AI als een ondersteunend hulpmiddel. AI kan studenten helpen bij het uitvoeren van examenopdrachten en het kan docenten ondersteuning bieden bij het analyseren van informatie en het formuleren van feedback. Tegelijkertijd geldt dat kwalificerende beoordelingen altijd door deskundige examinatoren worden uitgevoerd. Het professionele oordeel van de mens blijft leidend en doorslaggevend.

Van product naar proces
AI maakt het eenvoudiger om eindproducten te genereren. Daarom verandert de focus in examinering naar een bredere benadering en waardering van het totale proces. ESS ontwerpt examens waarin zichtbaar wordt hoe een student tot keuzes komt, welke afwegingen worden gemaakt en hoe professioneel handelen wordt onderbouwd. Onderdelen zoals gesprekken, presentaties en verantwoording spelen hierin een belangrijke rol, omdat zij het menselijke oordeel en handelen zichtbaar maken.

AI-bewust ontwerpen van examens
ESS kiest bewust niet voor ‘AI-proof’, maar voor ‘AI-bewuste’ examens. Dit betekent dat AI wordt erkend als onderdeel van de praktijk, opdrachten zo worden ingericht dat het gebruik van AI bespreekbaar en zichtbaar is en het denkproces en handelen van de student altijd beoordeeld kunnen worden. Waar nodig worden opdrachten aangepast, bijvoorbeeld door fasering, meerdere bewijsmomenten of aanvullende toelichtingen door de student.

Transparantie en verantwoordelijkheid
ESS vindt het belangrijk dat het gebruik van AI helder en verantwoord plaatsvindt. De student blijft verantwoordelijk voor het eigen werk en de onderbouwing daarvan.

De school is verantwoordelijk voor de kaders en het toezicht op het gebruik van AI binnen het examenproces. Privacy, dataveiligheid en ethisch handelen worden daarbij altijd gewaarborgd. AI kan ondersteunen, maar neemt geen verantwoordelijkheid over.

Om verwachtingen te verduidelijken, wordt in examens – waar van toepassing – een toelichting opgenomen over het gebruik van AI. Hierin wordt beschreven hoe AI als hulpmiddel kan worden ingezet en hoe de verantwoordelijkheden zijn verdeeld.

Samen ontwikkelen met het onderwijsveld
De inzet van AI is volop in ontwikkeling. ESS werkt daarom actief samen met scholen, examencommissies en het beroepenveld door ervaringen te delen, praktijkvoorbeelden te analyseren en deze te vertalen naar passende examenproducten.

Deze visie vormt de basis voor verdere ontwikkeling, zoals het aanpassen van bestaande examens en het opnemen van duidelijke richtlijnen over bewust AI-gebruik bij examinering. Tegelijkertijd vraagt deze ontwikkeling om voortdurende afstemming met het onderwijsveld, waarin ervaringen, vraagstukken en afwegingen richting geven aan de keuzes die worden gemaakt.

Tot slot
ESS bepaalt niet welke AI-tools studenten gebruiken. Wel zorgen wij ervoor dat onze examens zo zijn ingericht dat zij valide blijven, ongeacht de inzet van AI. Onze kern blijft onveranderd: examens moeten betrouwbaar inzicht geven in het niveau, het denken en het professioneel handelen van de student – ook in een wereld waarin AI een steeds grotere rol speelt.

Deze visie is mede geïnspireerd door actuele inzichten uit het veld, waaronder het werk van Dominique Sluijsmans, en gebaseerd op de ESS-uitvoeringsprincipes voor AI en toetsing en interne verkenningen binnen het team.